Albisteak

Itsasontzi baten…

1937ko maiatzaren 7ko Eguna egunkariak azalean zekarren Habana eta Goizeko Izarra itsasuntziak Santurtziko portutik atera zirela bezperan bi milatik gora ume eta mila emakumerekin Bordele aldera. Faxisten ejerzitoak aurrera egin ahala asko eta asko izan ziren erbestera bidea hartu zuten euskaldunak, Santurtziko portutik lehenengo, eta Santanderretik edo Asturiasko portuetatik ere geroago.

Durango 1936 Elkarteak elkarrizketatuetako askok hartu zuten, ezinbestean, bide hori. Frantziara, Belgikara, Ingalaterrara… ugariak izan ziren, kasu gehienetan ume ziren, lagunon helmugak. Euretako askok ez zekiten nora zihoazen ere. Batzuk familia ia osoak ziren. Beste kasu batzuetan neba-arrebak banandu egin zituzten… Batzuk gerra bukatu aurretik itzuli ziren euren herri eta etxeetara. Beste batzuk urteak egin zituzten erbestean eta bakarren bat ez zen egundo itzuli.

España entra en Durango

1937ko maiatzaren 1eko FOTOS aldizkariaren azalak Espainia Durangon sartu zela zioen, apirilaren 28an jausi baitzen Durango faxisten eskuetan. Durango 1936 Elkarteak jaso dituen lekukotasunen artetik bakarrean egiten da berba tropa faxistak Durangora sartu zirenekoaz. Martxoko bonbardaketen ostetik apenas baitzuen biztunik Durangok. Purificación eta Juanita Etxaburu Isasi ahiztak hiru bat aste Maumako baserri batean egon ostean Durangora itzuli ziren familiarekin Francoren tropak urian sartzen ari zirenean.

Aitak jasotako mehatxuak eta atxiloketa, Francoren moroen presentziaz eta etxez etxeko arpilatzeaz badute zeresanik Purificacionek eta Juanitak.

XXV. Castet Eguna

Datorren apirilaren 23an, domekaz, ospatuko da XXV. Castet Eguna Zaldibarren. Herritarrei 10:00etan udaletxean batzeko deia egin zaie eta 12:00etan Santamañezarren, faxismoak hildako zaldibartarren monolitoan izango da oroimen ekitaldia.

Korrika eta debekuak

Datorren barikuan, apirilak 7, 20. Korrika Durangotik igaroko da eta Durangon 1936 Elkarteak lekukoa eroango du kilometro batez. 2122. kilometroa izango da gurea eta Laubidietatik gora doan Gasteiz Bidean hartuko dugu lekukoa, 18.55ean.

Albiste honetan euskararen aldeko lasterketak sortzen duen zirrara bizi hori eta iragan ez hain urrunean gure hizkuntzak jasandako mespretxu eta debekuen memoriarekin lotu gura izan ditugu. Izan ere, 1936ko altxamendu faxistaren ondorio eta helburuetako bat izan zen euskara desagerraraztea eta hiztunak gutxiestea.

Sarrera honetan lotu ditugun bideoetan menperatzaileen jokabidearen lagin txiki bat baino ez duzu aurkituko: euskaraz egitegatik salatutako jendea eta salatzaileak; eskolan euskeraz egiteagatik edo erderaz ez jakiteagatik zigortuak; euskal izenak aldatzera behartutakoak, … Lagin txikia baina argigarria.

Rosario Mendibe Atxurra: Batzokiko ikastolako ikaslea

Rosario Mendibe Atxurrak egingo du aurtengo bonbardaketaren oroimen ekitaldiko lore eskaintza. Rosario Batzokiko ikastolara joan zen umeetako bat izan zen. Altxamendu faxistak eten zuen ikastolaren ametsa baina ez hori bakarrik. Rosariok zuzenean ezagutu zituen galtzaileen bandoan suertatzearen saminak. Etxetik ihes egin behar lehenengo eta bueltan etxerik ez; aita fusilatu zutelakoan, hildakotzat (bizirik zegoen, trabajadoreetan Extremaduran), amaren neba bi kartzelan… Eta eskola frankistan euskaldunekiko giro errepresibo eta zigortzailea. 

Martxoaren 31 gogoan. Jose Antonio Olea Garaita eta Alberto Barreña Elizegi

Jose Antonio Olea garaita eta Alberto Barreña Elizegi 1937ko martxoaren 31ko bonbardaketaren lekuko zuzenak izan ziren. Kalebarrikoak ziren biak eta egun hartan zoritxarrak oso modu ezberdinetan kolpatu zituen. Jose Antoniok bi anaia eta aitite galdu zituen bonbardaketan. Albertok egun hartan bertan ez baina aurrerago anaia baten desagaertzeak dakarren zama eroan behar izango zuen bizkar gaiean. 

Bereziki azpimarratzekoa da biek ala biek bonbardaketaz eta haren ondorioez hitz egiteko beti izan duten prestutasuna eta belaunaldi berriei transmititzeko gogoa.

2016ko otsailean hil zen Jose Antonio eta 2017ko urtarrilean Alberto.

 

Martxoaren 31 gogoan. Luis Altuna Ercilla.

Laster beteko dira 80 urte martxoaren 31ko bonbardaketaz. Durango 1936 Elkarteak, webgune honen bitartez, zoritxarreko egun horretaz jasotako testigantzak nabarmenduko ditu datozen egunotan. Asko eta askotarikoak dira kontaketok eta gertakari berberaren ikuspegi poliedriko bat osatzen laguntzen dutelakoan gaude.

Luis Altuna Ercillarena da albiste honetan ikusi eta entzun ahal izango duzuna. Zehaztasun eta xehetasun harrigarriz hornituta kontatzen du Luisek 1937ko martxoaren 31ko hartaz duen akordua.

Kafesneak heriotzatik salbatu zuen emakumea

Monika Uribarrena zuen izena eta Oromiñokoa zen, Herreruena esaten zioten baserrikoa. Jose Martin Erdoiza senarrarekin batera Durangoko Batzokiko tabernaren ardura zeroan. Biztanlegoaren aurkako bonbardaketa batean hilik ala bizirik suertatzea zori kontua bada berez, zorionekoa izan goiz hartan Monika Uribarrena: kafesne batek salbatu zuen heriotzatik.

Nicolas Itxaso Orobiourrutia: erbestean hil zen palista abadiñarra

Nicolas Itxaso Orobiourrutia abadiñarra palista profesionala zen. Bilboko Euskalduna frontoian hasi zuen profesional ibilibidea 1932an. Bolada batez Madrilen aritu ostean, Bartzelonako Novedades frontoian ari zen altxamendu faxista gertatu zenean. 1937ko irailean jokatu zuen azkeneko partida palista profesional legez.

Bartzelona faxisten esku erortzear zela mugaz beste aldera pasatu zen Nicolas beste herritar asko legez. Frantziako gobernuak gerratik ihes zetozenentzat ganora barik atondutako errefuxiatu eremuetako batean, Saint Cyprienekoan, sartu zuten. Han gaixotu eta Perpignaneko ospitale batean hil zen 1939.eko martxoaren 16an.